Ratusz Pieniężno

Ratusz w Pieniężnie to jeden z niewielu zachowanych zabytków tego niewielkiego warmińskiego miasteczka, który stoi pośrodku kwadratowego rynku od XIV wieku. Budynek, który dziś można zobaczyć, to efekt wieloletniej odbudowy po zniszczeniach wojennych z 1945 roku. Charakterystyczna wieżyczka z miedzianą blachą została zamontowana dopiero w 1997 roku.

To miejsce przede wszystkim dla tych, którzy lubią historyczne klimaty małych miast i chcą zobaczyć, jak wygląda odbudowa zabytkowej architektury. Nie jest to muzeum ani atrakcja z bogatym programem zwiedzania – raczej punkt na mapie podczas spaceru po Starym Mieście.

Historia pełna pożarów i odbudów

Pierwsze wzmianki o ratuszu w Pieniężnie pochodzą z drugiej połowy XIV wieku. W XV wieku budynek został przebudowany, ale to dopiero początek jego burzliwych dziejów. W 1627 roku przez miasto przeszli Szwedzi i ratusz spłonął doszczętnie. Odbudowano go, ale w 1666 roku kolejny pożar znów zamienił budynek w ruinę.

Jeszcze jeden wielki pożar w 1684 roku, a potem w 1720 – po tym ostatnim zdarzeniu ratusz przebudowano w stylu późnobarokowym. Wyglądał wtedy zupełnie inaczej niż dziś – miał jedno piętro, dach czterospadowy pokryty holenderską dachówką i ośmioboczną wieżę z małym tarasem widokowym. Na szczycie wieży wisiała chorągiewka z datą 1772.

W latach 1772-1817 w ratuszu odprawiano nabożeństwa ewangelickie, bo protestanci nie mieli jeszcze własnego kościoła. Na nabożeństwa wzywał mały dzwon zawieszony nad salą ratuszową.

Największe zniszczenia przyszły w 1945 roku podczas działań wojennych. Ratusz został niemal całkowicie zburzony, a wszystkie zabytkowe przedmioty i obrazy, które się w nim znajdowały, zostały rozszabrowane. Zachował się tylko jeden obraz przedstawiający kapliczkę w rezerwacie „Dolina Rzeki Wałszy” – dziś należy do prywatnego kolekcjonera.

Odbudowa trwająca dekady

Pieniężno straciło prawa miejskie w 1945 roku i odzyskało je dopiero w 1973. W latach 80-tych XX wieku rozpoczęto wielką rekonstrukcję Starego Miasta, w tym ratusza. Prace ciągną się właściwie do dziś – budżet małej gminy nie pozwala na szybkie tempo renowacji.

W 1997 roku udało się zamontować wieżyczkę stylizowaną na tę z przedwojennych fotografii. To konstrukcja stalowa obita miedzianą blachą z charakterystyczną kopułą. W środku kopuły umieszczono dokumenty historyczne dotyczące miasta, zdjęcia radnych i zarządu oraz notatki o historii odbudowy. Taka kapsuła czasu dla przyszłych pokoleń.

Co zobaczyć w okolicy ratusza

Sam ratusz można obejrzeć z zewnątrz – stoi w centrum rynku i trudno go przeoczyć. Budynek jest częścią zespołu Starego Miasta, które powoli odzyskuje swój historyczny charakter. Warto zwrócić uwagę na samotną czerwoną wieżę widoczną niedaleko rynku – to jedyna pozostałość po kościele ewangelickim zbudowanym w 1851 roku.

W promieniu kilkuset metrów od ratusza znajdują się inne zabytki Pieniężna: gotycki kościół św. Piotra i Pawła oddalony o niecałe 120 metrów, fragmenty średniowiecznych murów obronnych oraz ruiny zamku kapituły warmińskiej z XIV wieku. Całość tworzy zwartą trasę spacerową, którą można przejść w godzinę lub dwie.

Pieniężno to jedno z pięciu miast w województwie warmińsko-mazurskim, które posiadają gotycki ratusz. Pozostałe to Elbląg, Lidzbark Warmiński, Olsztyn i Braniewo.

Dla kogo jest ta atrakcja

Ratusz w Pieniężnie zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i architektury, którzy docenią wysiłek włożony w odbudowę zabytkowego obiektu. Dla dzieci sam budynek może nie być szczególnie ekscytujący – to raczej punkt na trasie spaceru niż miejsce, gdzie spędzi się dłuższą chwilę.

Warto tutaj zajrzeć, jeśli ktoś planuje wycieczkę po Warmii i szuka mniej obleganych przez turystów miejsc. Pieniężno nie jest typowym celem wycieczek, więc można spokojnie pospacerować po rynku bez tłumów.

Osoby interesujące się powojenną historią regionu znajdą tu ciekawy przykład tego, jak małe miasta warmińskie próbują odbudowywać swoją tożsamość po zniszczeniach z 1945 roku. Proces ten trwa już ponad 40 lat i wciąż nie jest zakończony.

Kontekst historyczny Pieniężna

Pieniężno otrzymało prawa miejskie już w 1312 roku, kiedy kapituła warmińska wystawiła przywilej lokalizacyjny na prawie chełmińskim. Niektóre źródła wspominają o mieście już w 1295 roku. To czyni Pieniężno jednym z najstarszych miast na Warmii i Mazurach.

Przez siedem stuleci Pieniężno funkcjonowało jako pełnoprawne miasto, aż do 1945 roku. Zniszczenia wojenne były tak wielkie, że władze pozbawiły je praw miejskich. Dopiero w 1973 roku Pieniężno znów stało się miastem, choć do dziś nie odzyskało dawnej świetności.

Ratusz w średniowieczu był otoczony kramami, które z czasem przebudowano na domy budnicze. Taka zabudowa wokół ratusza była typowa dla średniowiecznych miast – centrum handlowe i administracyjne w jednym miejscu.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Ratusz można oglądać z zewnątrz przez cały czas – stoi w centrum rynku przy placu Rynek w Pieniężnie. Nie ma opłat za wstęp, bo obiekt nie funkcjonuje jako muzeum dostępne dla zwiedzających. Trwająca odbudowa oznacza, że wnętrze nie jest udostępnione turystom.

Na zwiedzanie samego ratusza i spacer po rynku wystarczy 15-20 minut. Jeśli ktoś chce zobaczyć też inne zabytki Pieniężna, warto zarezerwować około 2 godzin.

Pieniężno leży przy drodze krajowej nr 7 między Elblągiem a Olsztynem, około 30 km od Elblaga. Dojazd samochodem z Elbląga zajmuje mniej więcej pół godziny, z Olsztyna około 45 minut. W centrum miasta są miejsca parkingowe, rynek jest łatwo dostępny.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Tolkmicku (około 20 km) lub w Elblagu. Pieniężno ma połączenia autobusowe z większymi miastami regionu, ale dla rodzin z dziećmi wygodniejszy będzie własny transport.

Warto połączyć wizytę w Pieniężnie z innymi atrakcjami w okolicy – rezerwatem „Dolina Rzeki Wałszy” z malowniczym jarem czy pobliskim Elblągiem, gdzie jest znacznie więcej zabytków i atrakcji dla dzieci.