Kolegiata Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych Dobre Miasto

W niewielkim Dobrym Mieście, zaledwie kilkanaście kilometrów od Olsztyna, stoi monumentalna gotycka bazylika, która rozmiarami ustępuje na Warmii tylko katedrze fromborskiej. Kolegiata Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych to jeden z najpiękniejszych kościołów halowych na Warmii, zbudowany w latach 1357-1390 jako siedziba kapituły kolegiackiej. To miejsce, gdzie gotycka architektura spotyka się z barokowym wystrojem, tworząc wnętrze pełne detali wartych spokojnego oglądania.

Historiakapituły i budowa świątyni na bagnie

Budowa kościoła ściśle związana jest z powołaniem kapituły kolegiackiej dla diecezji warmińskiej, najpierw przez biskupa Hermana z Pragi w 1341 r. z siedzibą w Pierzchałach, ostatecznie przeniesionej do Dobrego Miasta 20 listopada 1347 roku. Kapituła miała wspierać biskupa warmińskiego i kapitułę katedralną, a kanonicy zobowiązani byli do prowadzenia życia wspólnego, na wzór zakonny.

W 1357 roku podjęto decyzję o rozbudowie świątyni, dla której zaplanowano lokalizację w południowo-zachodniej części miasta. Ukończenie budowy nastąpiło około 1390 roku, chociaż nowe zabudowania były w częściowym użytkowaniu już w latach 70-tych XIV wieku.

Wspaniałą gotycką kolegiatę wybudowano na bagnie, przypuszczalnie na dębowych palach – to ciekawostka techniczna pokazująca umiejętności średniowiecznych budowniczych.

Na jubileusz 600-lecia Papież Jan Paweł II 19 maja 1989r. obdarzył kościół tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej, co dodatkowo podniosło rangę tej warmińskiej świątyni.

Imponujące rozmiary i architektura

Bazylika ma długość 61,5 m, szerokość 25,5 m i wysokość 18 m do sklepienia oraz ponad 42 m do kalenicy dachu. Te liczby robią wrażenie, ale dopiero po wejściu do środka można poczuć prawdziwą skalę budowli.

Olbrzymich rozmiarów wnętrze ma postać typowej dla Warmii trójnawowej hali bez wydzielonego prezbiterium. Pary ośmiobocznych filarów dzielą wnętrze na siedem przęseł zwieńczonych pięknymi sklepieniami gwiaździstymi. To właśnie te sklepienia – charakterystyczne dla gotyku – przyciągają wzrok i sprawiają, że warto przez chwilę usiąść w ławce i po prostu patrzeć w górę.

Od strony zachodniej kościół jest połączony z masywną czworoboczną wieżą. Wschodni szczyt kościoła zdobią liczne sterczyny (wieżyczki) i lizeny (wystające z muru pasy o trójkątnym przekroju), a wieńczy go metalowy krzyż.

Wnętrze – gotyk z barokowym akcentem

Wyjątkową urodę wnętrza bazyliki tworzy szczególne połączenie gotyckich murów z barokowym wystrojem świątyni. To nie jest muzeum – to żywy kościół parafialny, gdzie odbywają się nabożeństwa, ale wyposażenie zachwyca nawet tych, którzy na co dzień nie interesują się sztuką sakralną.

Ołtarz główny powstał w latach 1743-1748. Zdobią go rzeźby męczenników Wojciecha i Stanisława. Ale prawdziwymi perełkami są starsze, gotyckie ołtarze boczne.

W nawie południowej znajduje się ołtarz mariacki z około 1430 roku – to jeden z najcenniejszych elementów wyposażenia. W nawie północnej późnogotycki tryptyk z rzeźbioną grupą św. Anny Samotrzeć z około 1500. Warto też zwrócić uwagę na ołtarz św. Sebastiana (z 1642) przy drugim filarze południowym.

Już pod koniec XIV wieku kościół został wyposażony w przynajmniej cztery ołtarze. Z piętnastu ołtarzy istniejących w dziejach świątyni, do dzisiaj zachowało się pięć oryginalnych, cztery inne to dzieła pseudogotyckie z końca XIX wieku.

W jednym z okien zachował się przedwojenny fragment witraża ze św. Cecylią – drobny szczegół, który łatwo przeoczyć, ale wart poszukania.

Dla kogo to miejsce?

Bazylika w Dobrym Mieście to przede wszystkim gratka dla miłośników gotyku i architektury sakralnej. Sklepienia gwiaździste, ośmioboczne filary, gotyckie ołtarze – to wszystko można oglądać bez pośpiechu, bo świątynia jest na tyle duża, że nawet podczas nabożeństw znajdzie się miejsce do spokojnego zwiedzania.

Rodziny z dziećmi? Starsze dzieci zainteresowane historią na pewno docenią skalę budowli i opowieści o budowie na palach. Młodsze mogą się nudzić – to w końcu kościół, nie park rozrywki. Ale jeśli planujecie objazd Warmii i zwiedzanie zamków czy Fromborka, warto tu wstąpić choćby na pół godziny.

Dla fotografujących architekturę – idealne światło pada przez wysokie okna, szczególnie w godzinach przedpołudniowych.

Zespół kolegiacki – coś więcej niż sam kościół

Wybudowany zespół kolegiacki obejmował kościół, pełniący jednocześnie funkcję kościoła parafialnego dla miasta oraz zabudowania klasztorne, także o charakterze obronnym. Wokół bazyliki zachowały się fragmenty dawnych zabudowań kapitulnych, choć nie wszystkie są dostępne dla zwiedzających.

Wysiłek przywracania gotyckiej świetności podjęto na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Wielkie zasługi położył wówczas proboszcz dobromiejski, zmarły w 1997 roku ksiądz Emil Rzeszutek. Dzięki tym pracom można dziś podziwiać odsłonięte arkady krużganków.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać i dojechać

Bazylika znajduje się przy ulicy Orła Białego 30 w Dobrym Mieście. To czynny kościół parafialny, więc zwiedzanie możliwe jest poza godzinami nabożeństw. Wstęp do świątyni jest bezpłatny, choć warto zostawić ofiarę na utrzymanie zabytku.

Dobre Miasto leży około 20 km na północ od Olsztyna. Dojazd samochodem z Olsztyna zajmuje niecałe pół godziny – wystarczy jechać drogą krajową nr 51 w kierunku Lidzbarka Warmińskiego. W mieście bez problemu można zaparkować w pobliżu bazyliki.

Dla podróżujących komunikacją publiczną – z Olsztyna kursują regularne autobusy do Dobrego Miasta. Dworzec autobusowy znajduje się w centrum, stamtąd do bazyliki to kilka minut spacerem.

Na zwiedzanie samej bazyliki wystarczy 30-45 minut, choć miłośnicy detali architektonicznych mogą spędzić tu nawet godzinę. Warto połączyć wizytę z krótkim spacerem po Dobrym Mieście – małe warmińskie miasteczko ma swój klimat, a rynek z ratuszem to kolejne kilka minut.

Jeśli planujecie trasę po Warmii, bazylika w Dobrym Mieście dobrze wpisuje się w szlak łączący Olsztyn z Lidzbark Warmińskim (zamek biskupów warmińskich) i Fromborkiem (katedra). To logiczny punkt na mapie dla tych, którzy chcą poznać gotycką architekturę regionu.

Kontakt z parafią: tel. 89 616 18 04. Przed planowaną wizytą większej grupy warto zadzwonić i upewnić się, że nie koliduje to z uroczystościami parafialnymi.