Wysoka Brama w Lidzbarku Warmińskim

Wysoka Brama to fragment średniowiecznych fortyfikacji Lidzbarka Warmińskiego – jedyny zachowany do dziś element systemu trzech bram, które niegdyś prowadziły do miasta. Ta czteropiętrowa gotycka budowla z czerwonej cegły to tak naprawdę przedbramie, które stało przed właściwą Wysoką Bramą w murach miejskich. Dziś stanowi symbol miasta i punkt, przez który przechodzi się ze współczesnej zabudowy w stronę historycznego centrum z zamkiem biskupów warmińskich.

Historia Wysokiej Bramy – od średniowiecza do dziś

Lidzbark Warmiński przez wieki był stolicą biskupstwa warmińskiego i potrzebował solidnych umocnień. W XIV wieku wzniesiono tu trzy bramy: Młyńską, Dobromiejską i Wysoką. Ta ostatnia, zbudowana między 1352 a 1478 rokiem (źródła podają różne daty, co jest typowe dla średniowiecznych obiektów wielokrotnie przebudowywanych), miała chronić wjazd do miasta od strony południowej.

Co ciekawe, to co dziś nazywamy Wysoką Bramą to właściwie tylko przedbramie – pierwsza linia obrony przed właściwą bramą w murach. Łączyła je murowana „szyja” o długości około 20 metrów, tworząc rodzaj korytarza-pułapki dla napastników. Przed samym przedbramiem stał jeszcze barbakan, usunięty dopiero w 1868 roku, gdy fortyfikacje straciły znaczenie militarne.

W murach bramy wmurowane są kule armatnie – pamiątka po ostrzale artyleryjskim z 1520 roku, gdy wojska polskie oblężały miasto podczas wojny z Krzyżakami.

Górną część budowli przemurowano około 1850 roku, ale zachowała ona swój gotycki charakter. Przetrwała II wojnę światową, podczas gdy 80% Lidzbarka zostało zniszczone przez armię radziecką w styczniu 1945 roku. Gdy w latach 50. i 60. podjęto decyzję o nieodbudowywaniu zniszczonej starówki i wzniesieniu na jej miejscu blokowisk, Wysoka Brama pozostała jak samotny świadek dawnej świetności miasta.

Architektura – gotycki kunszt obronny

Brama robi wrażenie już z daleka. Czteropiętrowa budowla ma dwie półokrągłe baszty po bokach, połączone głównym korpusem bramowym. Przez środek wiedzie ostrołukowy przejazd – dziś ulica, przez którą przejeżdżają samochody.

Najciekawsza jest górna część fasady od strony zewnętrznej. Widnieje tam fryż z profilowanej cegły, który zygzakiem oplata koronę murów – typowy element gotyckiej dekoracji, który łączy walory obronne z estetyką. Na ścianach widać też cztery blendy (ślepe arkady) oraz cztery tarcze herbowe.

Pod względem monumentalności Wysoka Brama dorównuje największym tego typu obiektom w Polsce. Specjaliści porównują ją do słynnej Bramy Holsztyńskiej w Lubece – to najlepiej zachowany zabytek tego typu na Warmii i Mazurach.

Co zobaczyć i jak zwiedzać

Wysoka Brama nie jest muzeum z wystawami – to zabytek do oglądania z zewnątrz. Można przejść przez ostrołukowy przejazd, stanąć pod murami i spojrzeć w górę na masywną konstrukcję, obejść bramę dookoła i porównać fasadę zewnętrzną z wewnętrzną.

Warto przyjrzeć się detalom: ceglanym fryżom, blendą, wmurowanym kulom armatnim. Z obu stron bramy widać różnice w wykończeniu – strona zewnętrzna jest bogatsza w dekoracje, co było typowe dla średniowiecznych fortyfikacji.

Najlepszy widok na całą bramę ma się z niewielkiego oddalenia, od strony południowej (zewnętrznej). Stąd widać pełną wysokość budowli i jej proporcje. Od strony miasta brama wkomponowana jest w zabudowę ulicy prowadzącej do centrum.

Wysoka Brama przypomina Bramę Holsztyńską w Lubece – jedno z najsłynniejszych przedbrami w Europie, uwiecznione na banknotach marki niemieckiej.

Dla kogo jest Wysoka Brama

To miejsce przede wszystkim dla miłośników architektury średniowiecznej i historii. Dzieci mogą nie być zachwycone – w końcu to „tylko” stara brama, przez którą nie można wejść do środka. Ale jeśli planujecie wycieczkę do Lidzbarka Warmińskiego (głównie po to, by zwiedzić zamek biskupów warmińskich), to i tak przejdziecie obok Wysokiej Bramy lub przez nią.

Brama działa na wyobraźnię, gdy ma się kontekst. Warto opowiedzieć dzieciom, że to fragment murów obronnych, że przed nią stał barbakan, a napastnicy musieli pokonać kilka linii obrony. Że w murach tkwią kule z prawdziwego oblężenia sprzed 500 lat.

Dla fotografów to dobry punkt – ceglana gotycka architektura ładnie wygląda o każdej porze dnia, choć najciekawsze światło jest wieczorem, gdy zachodzące słońce podkreśla fakturę cegły.

Lidzbark Warmiński – nie tylko brama

Wysoka Brama to punkt startowy lub końcowy zwiedzania Lidzbarka. Główną atrakcją miasta jest zamek biskupów warmińskich – jedna z najlepiej zachowanych rezydencji biskupich w Polsce, gdzie mieszkał między innymi Mikołaj Kopernik. Warto też zobaczyć kościół św. Piotra i Pawła oraz przejść się wzdłuż rzeki Łyny.

Samo miasto jest kameralne – da się je zwiedzić w 2-3 godziny. Przy bramie nie ma specjalnej infrastruktury turystycznej, ale w okolicy znajdziecie miejsca parkingowe (płatne w centrum) i kilka punktów gastronomicznych.

Praktyczne informacje – dojazd i zwiedzanie

Wysoka Brama znajduje się przy ulicy Konstytucji 3 Maja, na południowym wjeździe do centrum Lidzbarka Warmińskiego. Można przez nią przejechać samochodem lub przejść pieszo – to normalnie funkcjonująca ulica.

Dojazd z Olsztyna zajmuje około 40 minut (50 km). Z Gdańska to około 2 godziny jazdy (160 km). Parking najlepiej zostawić w okolicy zamku (płatny, około 2-3 zł za godzinę) i przejść się do bramy – to dosłownie kilka minut spaceru.

Brama jest dostępna bezpłatnie przez całą dobę – można ją oglądać z zewnątrz o każdej porze. Wnętrze nie jest udostępnione do zwiedzania. Na samo obejrzenie bramy wystarczy 10-15 minut, chyba że ktoś chce robić zdjęcia z różnych perspektyw.

Najlepiej połączyć wizytę przy bramie ze zwiedzaniem zamku biskupiego (bilety: normalny 18 zł, ulgowy 12 zł, rodzinny 40 zł; zamek otwarty wt-nd 9:00-17:00, w sezonie letnim do 18:00). Cały Lidzbark Warmiński da się zwiedzić w pół dnia, choć warto zostać dłużej i poczuć klimat tego niewielkiego warmińskiego miasteczka.

Pod bramą odbywają się czasem miejskie wydarzenia i imprezy – warto sprawdzić kalendarz kulturalny Lidzbarka, jeśli planujecie wizytę w sezonie letnim.